Giáo dục
Bác Hồ với Sự nghiệp Giáo dục

Gặp người dịch Nhật ký trong tù

Picture
Về câu chuyện ông đọc và dịch tập thơ Nhật ký trong tù từ hơn bốn mươi năm trước, ông cho biết: “Vào khoảng giữa năm 1967, tôi đến một cửa hàng sách ở Hồng Kông để mua sách và tình cờ thấy cuốn Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh do Trung Quốc xuất bản. Lúc này tôi đang là Chủ nhiệm khoa Văn học châu Âu của Trường Đại học Hồng Kông và đang học tập, nghiên cứu tiếng Trung nên tôi rất tò mò. Trước đó, tôi biết Hồ Chí Minh là nhà hoạt động chính trị nổi tiếng và tôi thật sự ngạc nhiên khi biết ông còn là một nhà thơ. Tôi đã quyết định mua về để tìm hiểu”.

Vậy ông đã tìm hiểu được những gì ở tập thơ này của Chủ tịch Hồ Chí Minh?

- Khi tôi đọc thì phát hiện ra một vấn đề cho riêng mình, Hồ Chí Minh không những là một nhà chính trị, nhà lãnh đạo tài ba mà

Tập thơ đã toát lên được niềm hy vọng, toát lên được những giải pháp để con người vượt qua chính mình, vượt qua được khó khăn, thử thách để tồn tại và phát triển. Vì những điều đó nên tôi nghĩ mình là người may mắn.

còn là một nhà thơ rất sâu sắc. Tôi có tham khảo một số người  bạn dịch thơ thì họ nói rằng, tập thơ này chưa thật sự hoàn hảo. Nhưng riêng cá nhân tôi, sau khi nghiên cứu và bắt đầu dịch những bài đầu tiên của tập thơ này thì tôi thấy rằng, họ nói không đúng vì người làm nên tập thơ rất thông thạo tiếng Hán cổ. Với tôi, vấn đề ở đây không phải là hình thức hay khổ thơ đó như thế nào mà quan trọng hơn nhiều chính là nội dung và giá trị tư tưởng của nó. Một điều quan trọng không kém nữa là, tập thơ này được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong tù, viết trong quá trình bị áp giải với nhiều khó khăn, thử thách, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Nhưng trong thơ của Người vẫn toát lên sự lạc quan, sự dí dỏm, hóm hỉnh và rất cách mạng. Và sau này tôi mới hiểu được rằng, vì sao trong hoàn cảnh bị giam cầm, bị đày đọa như thế mà Hồ Chí Minh vẫn có thể làm thơ nếu không phải đó là tinh thần thép của người cách mạng.

Và ông bắt đầu dịch?

- Trước khi dịch, tôi có hỏi ý kiến thầy dạy tôi-cũng là người dịch thơ- và thầy khuyên tôi nên bắt tay vào dịch. Tôi thấy thầy nói rất đúng. Sau một thời gian ngắn đọc và nghiền ngẫm, tôi bắt đầu dịch. Đó là vào những năm 1967. Lúc đó tôi đang là Chủ nhiệm khoa Văn học châu Âu nên thời gian đầu tôi chọn những bài mình thích để dịch trước. Càng dịch tôi càng thấy rằng, tác giả của tập thơ không những nắm rất vững thể thơ cổ điển Trung Quốc (trong khi đó nhiều nhà thơ sở tại lại không làm được điều này), mà còn có tư tưởng, tinh thần cách mạng rất mạnh mẽ. Đây là điều mà tôi đã tìm kiếm từ lâu. Và phải mất gần hai năm tôi mới dịch xong tập thơ Nhật ký trong tù sang tiếng Anh.

Ông có hài lòng với bản dịch tiếng Anh của mình không?

- Thú thật, tôi cũng không biết nữa. Nhưng có một điều mà tôi biết rất rõ, đó là tôi rất trân trọng con người Chủ tịch Hồ Chí Minh và tập thơ của Người. Vài năm sau tôi về nước và chuyển bản dịch tiếng Anh của tập thơ này cho một người bạn của tôi là người dịch thơ chuyên nghiệp. Khoảng một tuần sau, bạn tôi lại dịch từ tiếng Anh sang tiếng Tây Ban Nha. Năm 1973, bạn tôi in tập thơ Nhật ký trong tù bằng tiếng Tây Ban Nha ở Cuba.

Được biết, ông thuộc khá nhiều bài trong tập thơ Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh?

- Trong sáu mươi bài trong tập thơ Nhật ký trong tù thì tôi thuộc cũng kha khá và đó là những bài tôi thật sự thích. Nhưng rất tiếc tôi không thể đọc bằng tiếng Việt, tiếng Trung Quốc mà bằng tiếng Anh và tôi cảm nhận được nó có ý nghĩa như thế nào. Đương nhiên, khi dịch sang tiếng Anh thì sẽ không chuyển tải hết ý tứ phong phú của nhà thơ như trong tiếng Hán, nhưng điều quan trọng tôi đã cảm nhận được phần nào về những gì tác giả của nó muốn gửi gắm tới độc giả.

Trong câu chuyện, ông có nói rằng, chính tập thơ Nhật ký trong tù đã mang lại cho ông những “giải pháp” đơn giản nhưng lại vô cùng sâu sắc về cách sống, cách vượt qua chính mình. Ông có thể nói rõ hơn không?

- Tôi luôn nghĩ rằng mình là người may mắn vì trong cuộc đời đã có khoảng thời gian được đọc, dịch thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khi tiếp cận, nghiên cứu tập thơ này tôi nghĩ rằng nó như là một giải pháp cho cuộc sống. Bởi vì, trong những thời điểm khó khăn người ta thường bị dao động, bị lẫn lộn và rất khó vượt qua. Nhưng chính tập thơ đã toát lên được niềm hy vọng, toát lên được những giải pháp để con người vượt qua chính mình, vượt qua được khó khăn, thử thách để tồn tại và phát triển. Vì những điều đó nên tôi nghĩ mình là người may mắn. Và khi đọc và dịch tập thơ này, tôi cứ nghĩ rằng mình đã được giao tiếp với Chủ tịch Hồ Chí Minh, và cho đến bây giờ tôi cũng nghĩ vậy. Tuy điều đó không bao giờ có được trong cuộc đời tôi.

Được biết, ông đang có ý tưởng mới về tập bản dịch Nhật ký trong tù của mình?

- Sau lần này về tôi sẽ chỉnh sửa lại đôi chỗ trong bài viết giới thiệu tập thơ Nhật ký trong tù của mình. Bởi sau chuyến đi về thăm quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thăm Bảo tàng của Người tôi đã có thêm nhiều thông tin, đã có nhiều cảm nhận sâu sắc hơn về Người. Đó là con người bình dị đến mức đơn giản nhưng lại rất cao thượng, bác ái. Tiếp nữa, tôi sẽ tìm nhà xuất bản để in tập bản dịch của mình nhằm giới thiệu tới công chúng.

Xin cám ơn ông!

Các từ khóa theo tin:

(Theo Báo Văn hóa)

Giáo dục